Silalat di Angkola,
Bulung Gadung di Mandailing
Ulang marmayam amang di na sikola
Anggo gara-gara ni bujing-bujing



Senin, 10 Agustus 2009

Marhaban Ya Ramadhan (Lanjutan)

MARPANGIR

Danau Aek Godang Panyabungan

Ning Rosulullah SAW (Saro jitana) : "Sugari Iboto Ummatki Sanga Aha Na Adong di Bulan Romadhoni, Pasti Giot ni Ummat ki Sugari Angkon na Romadhon Dei Ari-arion".
Ita tindo jolo carito najolo on :
"Atiha di Mandailing Julu najolo dompak daganak iba markisar taon pitu puluan i" ning Japardamen muse ma mamangkal carito. Pala donok ma bulan Puaso (markisar sapoken nai doma), nabahatan mai karejo ni halak di kampung. Naso unjung mangontang anak yatim mangan pala bulan-bulan naasingna, mangompoti bage mai mangontang mangan anak yatim, iambang kalak najolo i roangku bulan puaso maia na porlu mangan natabo anak yatim i dot di bulan ari rayo. Padohal di ari-ari naasing pe salain ni i, leng namale do baya anak yatim i. Tai ba dongan marsitorang do, onpe nadung nadegesan mon, harana ipadaion pancarian niba saton i di anak yatim olope nasakali mangan maia tai margule tatak (manuk / pandok ni daganak), nga ale roa muyu antong koum-koum?.
.
Mur donok bulan puaso, mur ma ribur muse mai di kampung, naso unjung-unjung manyapu alaman, mangompoti mai isapu santak tu taruma, diar tokok ulu di tiang tongai, pokokna taruma angkon na isapu so ias. Padohal Pala ari-ari biaso, marnambur bage doma pat niba pala get ke tubagas baen pot-potna dot jarangnya isapu. Tai boto hamu anggo sakalion likek doma alaman ni bagas i baen iasna. Songoni juo dibagas, muloi sian tataring santak tu tonga an na licin mai ibaen, isalutapkon muse mai tu pantari katapang so marmiak, itamba muse dope dot lilin. Singgo longang iba dibagas, tarsulandit pala mardalan.
.
Pala di alak si partani antong, na ipaspas juo mai karejo so salose karejo sude, biasona mangordang mai disaba manyuan kacang goreng. Markisar dua poken tongkin nai puaso, marbabo kacang mai disaba torus modom di sopo sabai painte-inte potang ari. Pala mangguris antong na i tonggor mai (ari-arion iguris sobahat aekna), harana pala masuk bulan puaso, ra dei mar tolu ari maradian dei jolo di kampung pasonang-sonangkon torus maribadat.
Anggo donganku si Caman na asik musei mai pature Arsikan*) nia di muara ni Aek Lilian an, so adong siloon pala dung siap taraweh, biaso dapot mai incor, sulum, aporas, dot siduri (siating) imai gule pala mangan andostorang.
.
Markisar opat ari nai so puaso, sada-sada marroan mai halak sian ranto. Pala binege ma tuter ni Sibualbuali i sian nadao sanga kalakson ni ABS i, ilojong mai tu dalanan manyambut na ro sian ranto, dapotan mai non iba roti olope nasangkoping maia. Icubo muse mai parsiajaran na disikola Rindangan ima marbahasa Malayu.
"Aku mangan cabek aku da, ciak-ciak lala aku, dapat aku-aku" ning si Mardin mai mandok babere nia naro sian ranto na sabaya dot ia.
"Mamam indannya!" ning iba muse mai mandok anak si Muldop na haor marmayam di alaman i ikojar kojar umak nai. Ning roangku songon na bebas ilala daganak i baen lapangna parlojong-lojongan di kampung inda songon di Medan antong sompit.
Tolu ari nai so puaso santak tu cogot ma puaso, marrami-rami muse mai halak kehe ziarah kubur, muloi ma sian margotong-royong halak sakampung hinggo sada-sada keluarga manopoti simatobangna sanga ompungna atope koum kahanggi nadung parjolo tu adopan ni Tuhan tai. Mambaca Yasin, mar takhlil mai halak dikuburanan ari-arion, inda dong mantakna, parkuburan i pe sude ias mai isapu.
.
Poken pangabisan di Kotanopan (pandok ni halak najolo doda dongan), manabusi bante mai di lombang, ioban mai tu huta. Manombo antong marpantak di kampungi, ikoyok mai sada lombu sanga orbo so adong gule andostorang tongkin nai. Muloi muse mai muap ombu-ombu na isaok sian bagas nasada tu bagas nasada, merdet mei ijur niba baen malena.
Ro muse mai pangumuman sian musojid mandok gotong-royong, ipaias mai musojid muloi sian bagasan santak tu kakus, ipasang mai gaba-gaba di pintu gerbang di kampungi, torus ikobetkon mai abit namartulisan "Marhaban Ya Ramadhan, Hormatilah Orang-orang Yang Berpuasa".
Cogot ma puaso, sadarion bahat mai na kehe marmangan-mangan. Deba antong mardahan di topi ni Batanggadisan, sadebana antong ioban indahan sian bagas tu jambatan na diginjang aekan. Mangan mai marrami-rami, lao mar tata lao margiri.
.
Get masuk ma Kotu Ashar, marrami rami mai bujing-bujing dot inang-inang, marpangir di Batanggadisan. Gorarna peantong halak najolo, ngana dong dope antong baya sampo masoi, ibaen halak mai sian arambir, topung, pandan musang, bungo-bungo, dohot na lain-lainna. Aupe inda na aru mangarti au ba dongan, harana najolo antong karejo ni adaboru dei. Mar si irpaskon obukna mai, iporo dot salin maridi, mar sianggoan obuk muse mai bujing-bujingi sanga pangir nise na uskusna.
.
Dung pindah kami tu Mandailing Godang taon lapan puluan i, jarang doma tarpaida diau namarpangir nasononan, tai asing muse do cara marpangir dison. Alak lai adaboru marrami-rami mai tu Parjek (Parjegangan) najolo di Aek Godang, marmangan-mangan torus marpangir alak lai adaboru. Anggo amang ni danak dot inang ni daganak marsipangiran, antong nabiaso dei, madung sundatna mai. Tai anggo on ba ngada, bujing-bujing rap poso-poso marpangir, sanga baen namalosok pe ayah ni bujing-bujingi mamangir boru niai antong inda uboto. Sanga nadung ipaido izinkon di poso-posoi pe di amang ni bujing-bujingi so ia mamangir boru nai, inda mangarti iba.
"Alaaa, tai homu pe najolo ioban komu do boru ni Ompung Jalumpat tu Tobat Marambe marpangir, aso nga diaek musojid ipangir komu, songon naso unjung sajo homu maposo" ning si Rumbuk mandok Japardamean.
"Ah, inda uingot bai be, lupa-lupa ingot ma au i" ning Japardammean lao jongjong sian jugukan niai, roangku ila roa nia.
***
*) Di Mandailing Julu adong sada cara manangkup gulaen idokon arsikan. Pala adong tano na hadaratan, tai bisa do imasukkon tusi aek Batanggadisi, i tobot mai, ilata paten dot durame naget bucuk. Isusun batu pandindingna sabariba, igonang mai, baru irompoan diginjang nai dot bulung karangbir, durame, soni dot bulung ni tiolu na ioban sian aranganan. Muara pas dei adop batanggadisan. Pas tonga borngin pala bulan puaso sanga manyogot iarsik mai, itaon lokah ngon muara nai so ulang lari gulaen i.

Senin, 03 Agustus 2009

Marhaban Ya Ramadhan


Marngaok
...
Ari hira-hira pukul pitu (pitu) dope manyogot, Jamanombeng madung juguk tondo martungkol isang di pantil-pantil ni lopo ni alak si Gundur i. Pahae-pahulu mata nia mamandang motor namarlewatan, manombo ngangang bage songon naso manyodar. Sanga namangetong motor na lewat pe Jamanombeng sanga baen naso jungada mangida motor inda binoto. Bele-bele asyik songoni, roma Jabolbol tu lopoi, tarpaida disia juguk tondo Jamanombeng, torus marsapa ma ibana :
"Aso do bongak-bongak ko Jamanombeng?", "non mamolus naso nida ho muse patureon ni dongan"
"Inda na bongak au da ale dongan, Sadarion sabolas Sya'ban ma, inda jabat tolu poken nai puaso muse ma hita, songon na taraso ma ulala angin-angin ni puaso i dabo"
"Bo, tai isajoma painteon ta namangoluon, bulan puaso, bulan na paling mulio ibagasan sataon, bulan na spesial bulan maribadat, tambana bulan na patabo-tabo'on, ubege-bege caritona nagiot mambungkas muse ma on tobat godang, so adong tongkin nai gulaen di poken pala dung masuk bulan puaso.
"Imada, iba pe binoto do dabo satontang tusi, tai biama, on songon namarngaok-ngaok muse ma ulala boltokku, mungkap muse ma maagku, padohal anggo bulan-bulan na lain inda na unjung marngaok".
"Inda get puaso au ningmu nanga, so jelas!!!" ning Jabolbol mandok Jamanombeng songon na tar holas.
"Baen jolo kopi paet dua umak Gundur!!!" ning Jabolbol muse mandok parlopoi.
"Kopi susu ma langa dongan pangido, mur martamba mungkap muse ma naron i maagku on" ning Jamanombeng mandok Jabolbol.
"Madung ra au antong manggarari kopi paetmu, mangido susu doho, tai di bagasan adong do roangku susu, inda manyusu ho nanga borngini".
"Iambang kodo ambeng au 'ntong manyusu, ulang ko se roncam dongan le, madung rap tobang be ma ita, gaor kopi mi so minum kita, inda pake sigaret dongan on, pinomat Gudang Garam sabatang?".
"Aha do so igaor kopi paet?, pusuk dot imbako mu madung habis nanga?"
"Ah, anggo timbako pusuk api-api nadung ayam-ayam dei sian najolo, cuma pala Gudang Garam pot non mur soring soraon" ning Jamanombeng lao pature juguk nia.
"Manombo dabo sangajo madung maila ma ilala, paompu ale madung dua sian anakta nagodang nai, on nagiot ro muse ma parumaen, iba na leng songonon dope jungalna" ning Jamanombeng. Ibalun ia muse timbako nia torus ipatik ia pangidupan, iombuskon tu ginjang torus isirup kopi dua tolunsirup, isandanrkon ia ulu nia lao manatap tu nadao, torus ipalalu ia muse ma marcarito.
Dia Aek Saba dabo najolo marbuka dei lopo olope bulan puaso, lopo ni umak Bustak di topi ni aek an, tai sannari ngana dong ubege be harana adong parjanjian, : "Ise-ise namambuka lopo dibulan puaso, inda itarimo nasunatna".
"Ngoni, taringot di lopo namarbuka nangkin, sonjia muse dei ibaen antong manutupna?, na piga meter muse dei ijalakan palastik panutup ni lopo nibai i? ning Jabolbol lao marngkardak.
"Marjagal do maksudna dabo, inda itutup dot palastik, na bongak maho ale" ning Jamanombeng
"Inda itarimo nasunatna nangkin songonjia muse?" ning Jabolbol songon na penasaran
"Pala mate iba, inda ro halak pas martolong, hum na wajibna sajo maia na ro halak, misalna, paridi iba, manyumbayangkon iba torus dot mangkuburna. Songoni juo pala pabagaskon iba, hum namarikahkonna maia naro halak".
Pala poken di Panyabungan, ibalakang beskop Tapanuli najolo bise dei marbuko iba arian, anggo sannari ngana bisa be. Isada maso jungada mai songoni di Pasar Bawah Kotanopan, ibalakang ni Parbantean i, utungkus sate dot lomang songoni dot cendor, upas-pas sada-sada au disi, bo rupa ro polisi manangkup kami, amang.... naila mada, ibaris mantong hami roamu di tonga pasar i, itonton kalak lao mangankon. Di Panyabungan bulan puaso nalewat jungada juo mei songoni, uida mai. Adong sada anak boru mangan sate di balerong i (mungkin na marhalangan), bo rupa tarpaida juo di Polisi, hona gusar anak borui, naila ma uida roa ni anak boru i.
Ah, au dongan na dao juo ma ulala ujajok tano di ginjang duniaon, muloi sian Medan, Padang, Pakanbaru, Jakarta, torus tu Batam, inda adong daerah songon di ita on ketatna na mar agama, on mai naidokon ni halaki roangku "Madina Yang Madani".
"Pala tu sabaan iba le ke ari-arion, curiga muse mai halak, ibagas ale nga bisa marbuko harana daganak na puaso do sude, aropku sataonon ipaksa doma jolo puaso on, nga ale roa muyu Jabolbol?" ning Jamanombeng lao mangaligi tu samping.
Bo, rupa inda na disi Jabolbol be, nadung ke maia tu bagasan lopoi manonton tipi, na sado-sado Jamanombeng do rupa namarcaritoi, gakku ingoran ia carito ni Jamanombengi. Sapala mangaligi ia tupudi, mangkair kalak nasalopoi paida-ida Jamanombeng.
***

Kamis, 23 Juli 2009

Si Sakban Lahirna di bulan Sya'ban

Masojid Musthofawiyah Purbabaru


Gorarna pe Mandailing (MADINA), inganan ni Pasantren na marbaris muloi sian Siabu santak tu Muara Sipongi. Halakna pe 90% na marugamo Islam, tontu saotik bahatna muloi sian gorar torus tu bahasa nadung bahat do iangkat sian Arab khususnya na mar bau Islam. Jadi nangkon jabat heran, anggo manjalaki halak kita tardokon do namomoan anggo di ranto. Umumna gorarna marbahasa Arab itamba marga di balakang nai.
Jadi umbaen ni i, muloi sian gorar-gorar ni Nabi santak tu gorar ni bulan santak muse gorar ni ari na sian Arab madung dodasdo ipake halak Mandailing jadi gorar ni parkaisonna (pinomparna).
  • Si Sakban, bararti na lahir di bulan Sya'ban mai, songon bulan na sannarionan. Torus tu si Romodhon (mudah-mudahan sampe ita sude tu bulan i da), torus muse tu si Syawal. Manombo ibaen kalak Syawaluddin (makasudna Agama na di bulan Syawal mai). Tai boto hamu dongan, manombo ibaen kalak juo parsianyangan, i simbilkon dongan jadi Sawaluting. Ah dongan, roangku da baen naso iboto nia dei artina. Dzul Qo'dah pala lahir di bulan Pangapit, Dzulhijah pala dibulan Oji, manombo ibaen kalak bage si Arofah pala pas ari nai halak wukuf di Padang Arofah. Muharram, madung jelas antong i pala lahir di pangkal ni taon. Pala lahirna dibulan Syafar dibaen kalak juo mai gorarna si Syafar, inda Syafaruting ba. Rabiul Awal dot Rabi'ul Akhir, biasona ibaen kalak gorara si Maulud, harana baen na bulan Maulud i. Jumadil Awal dot Jumadil Akhir pe dodas juo dei ipake dongan, apalagi antong pala lahir di bulan Rajab, nadung pasti mai ibaen kalak gorarna si Rajab.
  • Gorar-gorar ni ari pe soni juo, sian Arab dei asalna : Akad, Sinayan, Salasa, Roba'a, Kamis' Jumahat, Sabtu. Pala Ari Akad poken di Malintang, Ari Sinayan Poken di Maga, Ari Salasa Poken di Kayu Laut, Ari Roba'a poken di Laru, Ari Kamis poken Panyabungan dot Muara Sipongi, Ari Jumahat Poken dijia? Ari Sabtu di Kotanopan.
  • Muda goar ni Nabi antong, ulang be madung pasti mai ipake sude muloi sian Ompungta Nabi Adam AS santak tu junjunganta Nabi Muhammad SAW, na i pake ni dongan mai sude mambaen gorar ni pinomparna.
  • Olo'ntong tehe, deges madai, harana antong Gorar on doah do dai. Muda ibaen ia gorar ni anak nia si Yusuf, doahna antong so ganteng mai songon nabi Yusuf. Anggo baen na kotak mukona antong madung surat-suratan dei sian najolo, na ponting mandoah. Songoni juo pala ibaen gorarni pomparanna si Mukmin, anggo baen na karejona mangkaremuti, mungkin baen na so makbul dope doah nai. Pot cogot kaduan ibalikkon Tuhan tai tu roa nia tu dalan na denggan ise na sanggup manghalangina? Nga ale roa muyu koum koum?.

*****

Selasa, 21 Juli 2009

Isra' Mi'raj (Na i dokon Hamba Allah)

Maha suci Allah, yang telah memperjalankan hamba-Nya pada suatu malam dari Al Masjidil Haram ke Al Masjidil Aqsha yang telah Kami berkahi sekelilingnya agar Kami perlihatkan kepadanya sebagian dari tanda-tanda (kebesaran) Kami. Sesungguhnya Dia adalah Maha mendengar lagi Maha mengetahui. (Surah Bani Isroil ayat 1).

Jadi, na i maksud hamba Allah na didokon di surah Bani Isroil na di ginjang ima junjunganta nabi Muhammad SAW, na ipardalankon dohot jasad songoni ruh ni ibana muloi sian Mokah santak tu Palestina, santak muse manaek tu langit.


Tai hita on sasudena pe didokon juo dei Hamba Allah asal cukup syaratna, songon pandokon ni Ulama adong boto hamu sambilan (9) syaratna, :


  1. Menundukkan Kepala. Muda mardalan diginjang ni duniaon, suang songon halak na mijur sian tangga na lampas, pala dung mijur suang muse tano na idegon on tano namar gelombang. Jadi angkon na adop toru do so ulang susat, soulang muse tarsoltu pat niba. Totop unduk adop toru, inda logang tujae tujulu, inda muse jongang suang songon na hona sibongang. Sonon ma pardalan na i contohkon ni Nabinta Muhammad SAW tu hita.

  2. Bersikap Lemah Lembut. Ulang sai naget purpar obar niba, ulang sai na giot goyak sajo roa di halak, ipabahat sobar di ginjang tano ni Tuhanon. Disada maso, ro sada halak masu tu Masojin ni nabinta (Masjid Nabawi) di Madinah, bo rupa marsitijur bayoi tu tiang ni masojid i, goyak roa ni sahabat, tai ro Rasulullah halak na muliaon, ipaias ia dot tungkot nia, iapuskon ia muse miyak uskus tu tiang i, hinggo sampe sadarion adong isi sada tiang na salalu iapuskon halak miyak uskus.

  3. Sholat Tahajjud. Anggo on sangajo tarpayah dalanonkon bagi halak naso ra, apalagi angon nangot tonga borngin, borat mada mata niba. Ibaen le beker, ipamate dei mulak pala dung mangkuling, tai on ba targan so biaso do'on, anggo jabat do dung somal Insya Allah na tarsonggot dei dohot sendirina. On ma dabo sada amalan na godangna disamping ni sholat Maktubah. Muda hita ligi Rasulullah SAW, pala ngot ibana tonga borngin, ipir-pirkon ia mai aek tu muko ni 'Aisah so ngot modom, so rap sumbayang. On pe dongan patut doda ita tiru on bagi hita alak lai. Tai bagi hamu adaboru dongan anggo naso iboto hamu dope sanga songondia parroha ni amang ni daganak ni ulang dongan baen soni, non muruk ia tu hamu. Jadi sondia doma carana muda iba nadung markeluarga? Mungkin songon pandokon ni gurungki ma soni, ibaen parjanjian lao modom, sanga ise naso ra ngot, i pir-pirkon aek tu muko nai.
  4. Selalu mengingat akan mati
  5. Sederhana Membelanjakan Harta
  6. Menjauhkan diri dari yang menyekutukan Allah
  7. Menjauhkan diri dari Perkataan Yang Bohong
  8. Mau Menerima Pengajaran dari siapapun
  9. Selalu Berdo'a kepada Allah SWT

Muda dung cukup na sambilan i, bisa juo mai hita on sasudena di dokon Hamba Allah, tai pala urang dope Makhluk Allah dope gorarna i.

Senin, 13 Juli 2009

Manindo Tu Jolo

Malapat lapat baya ria-ria
Naompas tu batang koje
Ulang lalat dongan manjalaki dunia
Pikirkon do sibuk ingkon namate

Layang layang terbang melayang
Ditoru nai alak namanyabi
Muda masuk dongan waktu sumbayang
Tinggalkon majolo karejo mi

Panyabungan tu Kotanopan
Antara nai Purba Lamo
Duniaon porlu iparsitiopan
Akhiratna antong Ulang sanga Mago

Bulu Parapat Baen Tulila
Bulu Tolang di bagasan Kadangan
Muda lalat kita baya manjalaki dunia
Pasti manyosal di adopan ni Tuhan

Muda maragat di tonga harangan
Ulang lupa maroban Taguk
Muda lalat kita baya manjalaki sinadongan
Inda dong ubana ita nasongon namartanduk

Manangkok baya pasar di laru
Manuat dalan tu Tambangan
Inda dong sudena nangkan nalalu
Anggo lalat marangan-angan

Unte Manis Baya Di Kayu Laut
Obanon Tu Batunadua
Pala Ro Baya Si Malaikal Maut
Inda tardokon naget maradaboru dua

Manangkok tu Roburan
Tarpaida Sorik Marapi
Dung Lalu Dope Saulakon Tu Kuburan
So baru Taraso Milas Ni Api

*****

Kamis, 02 Juli 2009

Na Muapan Do Ulala

"Pala sompat ko non kei jolo tu sabantan da, simprot jolo emei, ro au non parpudi, palalu tabusi ubat na non di lopo ni alak si Porngasan!", ning ompung Jamanduda mandok si Bundong di lopo na di topi dalanan disada maso manyogot-nyogot.
"Jiarma ompung, mangan jolo satongkin tu bagas, so marangkat au!" alus si Bundong lao manggarari kopi nia salao kaluar sian lopoi.
Dung salose mangan, ibuat si Bundong simprot, ibuat ia muse epeng, torus marangkat tu lopo ni alak si Porngas manabusi ubat ni eme, soni sigaret sabungkus.
Di hutai dabo sangajo si Bundong sajo mai na dodasna isuru-suru halak pala adong karejo natarborat, imaia i pangomoan nia, muloi sian manajak, manaru eme, manyangkul, manyimprot dot na asing-asing na. Si Bundong on halakna na togos, songoni na ringgas, ima so jopna roa ni halak manyuru ibana.
Taringot di Ompung Jamanduda, ibana on dung lobi ma opat taon nadung bariba tangan do, tai sondia hangoluan di namar kampung, angkon na leng markais juo do baya so bisa manuduk. Jadi biarpe nadung tobang ompungon, leng na marsaba juo dope soni tu na mangguris. Tarlobi-lobi muse saba dot gurisonna nadaon sian hutai.
Jadi imada, marangkat juo si Bundong maroban pompa soni ubat ni eme, marpalan-palan manangkok, manuat, mangarereng tu saba ni Ompung Jamanduda an. Mulbas kodok si Bundong satangandalan dope pardalanan, natangkok pe simulak anjing, rupana tangkokan dope dalan tu saba ni ompungi, tai bia bahenon, madung di olo'on nangkin, tarpaksa juo marangkat.
Markisar dua jom, lalu ma si Bundong tu saba ni Ompung Jamanduda, maradian 'ntong si Bundong di sopoi marongok satongkin baen lojana didalan. Siap mangidup sabatang, muloi ma manyimprot eme si Bundong di sabai. Habis satonga teng (tangki), inda tahan be ilala si bundong lojana, kasidunganna dapot ia akal. Iboja-boja ia sabai so pas songon nabaru karejo manyimprot, siap dung i, isimprot si Bundong dinding ni sopoi ni ompung Jamanduda i, baru i puntoling ia modom painte-inte ro umpungi sian huta. Mungkor dot merdet doma ijur bari nia di las ni ari i baen sinok ni namodom, sampe inda sodar ia madung kotu ari.
Inda sadia onok tong roma ompung Jamanduda tusabaan, tarida disia madung modom si Bundong di pantil-pantil ni sopoi, torus ingoti ia:
"Madung siap do nanga simproton i mang?"
"Madung ompung"
"Bo, na isar doho manyimprot tie?"
"Uompot nangkin ompung, dompak so las ari i"
"Ooo, imada, naisar ulala, ubatna pe nadegesan roangku, namuapan do ulala torus tu sopo on".
Aso'ntong nga muap, angke isimprot si Bundong sopo ni ompungi, hum naget paoto-oto'on halak sajo, apalagi sonon, ompung-ompung, ulang dongan ita tiru on.

Rabu, 10 Juni 2009

Mandehe

Oleh : Saripuddin Siagian
email : saripuddin.siagian@gmail.com

binoto hamu do kawan mandehe? harana inda uboto sanga aha bahasa indonesiana.tai mendekati tu kata-kata MERABA.mencari ikan di sungai dengan mempergunakan tangan.

pala libur najolo sian purba,baik ia partongaan taon sanga pe marayak puaso,anggo mandehe on jarang do di lewatkon.harana inda tanggung asyik na.songon pandok ni tobang-tobang SANTAMPUL DUA LANCIM.

dapot gulaen,maias buse kotoran nimata.

aso songoni?. harana dabo di hamian nangge dong kamar mandi,jadi anggo giot manyapsap sangape giot maridi angkon na tubatang aek an do.

pala inda silop au sekitar kalas lima ( sederajat kelas 2 smu ) di purba,merayap ( libur) ma hami sikola dua minggu dung salose ujian partongaan taon.

jadi songon dia namandung tradisi di purba,pala libur sikola,mulak kampung ma sude,baik ia POKIR na ataupe PATAYATNA.

jadi pala mulak ma hami sian purba,ami doma penguasa di hutai,harana poso-poso nadisian manopi sude,harana mabiar kalai, di pardongan dor kalah saing,di alo inda taralo harana adong cilekna,manggombal pe kala,harana adong ningkalai pelet na pala nasian purbai.

jadi selama dua minggu, par purba doma penguasa di hutai.

tar tolu ari dung di huta,di pio dongan-dongan ma mar mangan-mangan tu saba an.

" bo..ita do,..ahama gulena?" ning si mujur ma.

" gule dontong arsakmu,ita jala tu aekan" ning si bachan buse mangalusi.

rap ipakumpul ma sanga aha na porlu,mulai sian pariuk,kuali,dahanon dan lain-lain.

sekitar jam sappulu manyogot turunma hami tu aekan adong onom kalak.

sambil donganon manjala adong buse ma dua halak na mandehe,harana anggo na ditoru ni galogai sanga di toru ni apari( hayu na marumbak tu aeki ) inda tarjala.jadi tarpaksa idehe anso kaluar gulaen nai.

lagi asik na na manjalaon, marbisik ma dabo si bachan.

" na pas ma dongan na indunan songon Hemamalini "obuk na ginjang,bontar buse" ningia lao pa monyong papangan nia adop nai dokon nia i.

"anggo ho da..unjung langa nida ho hemamalini sian pudi dompak songoni" ning si mujur busema lao mangaligi.

rupana adong anak boru najuguk di batang aek i.

"sannari dabo,inda baen na unjung tarida,tai sakirona ipatidaon ia ningroangku inda aru dao bedana" ning si bachan buse mambela diri.

" anggo iba songonidei,idia-dia pe anggo adaboru tarsarupo dei,bla bla bla" ning si mujur ma songon na ceramah.

rap mangkardak doma ami pabege-begena.

" marsipan kamu dongan...inda dong dapot namandehen on bo " ning si bopek ma songon na holas.

" dia mantong adong dapot ko i,matamupe adop adun do" ning si rohmat busema sambil manjala.

" pala dabo... tar itapadonok tusi saotik,harana sada-sada ia do di si" ningku buse mantong,songon na penasaran sanga ise dei.

sambil torus manjala dohot mandehe,sambilma hami padonok tu tapian on.

" maison na godangan..." ning si bopek madabo marsurak.

" BITISKU DEI...." ning si bachan tarsonggot.

" angkentong..... tangan tu dia mata tu dia..." ning si mujur buse ma uyom-uyom.

dung donok ma tu tapian on , anggo si bachan na bolnang sajo ma mata nia,harana anggo manurut pandapot nia inda dong ubana songon bintang film idola niai hemamalini.

" aso do langa so sain ribut kamu daganak",ning anak boru i ma lao manaili tu belakang.

" ALLALE BAYAAA...OMPUNG NISI LEMAN DO RUPA" rap ninna be lao erer mandao sian i.

" angkentong udokon do..." ning si mujur ma lao senyum-senyum pura-pura lao paias jala.

" manungkiri homu daganak tie " ning ompung si leman ma dung nida ia hami giot kehe mandao.

" painte so udokon tu inanta muyu da " ningia buse songon na mangancam.

"inda ba ompung " biasona di lambung batui nagodangi bo nabahatan ikan siruan" ning si bopek ma lao maripas-ipas kehe.

" imada ulang sala niat pala mangkarejoon sanga aha" ning si mujur buse ma mulakkon dung dao sian i.

" imada ...pas do rupa songon nai dok ni rosul tai ", innamal a'malu binniat.ningku busema patopek obari.

akhirna rap marsipan ma songoni , sampe lalu tusabaan.

" IAMBANG LE BAYA HEMAMALINI,AMPENGAN OMPUNG SI LEMAN"

rap ninna be ma lao mangaum indahan sambil martata.

sekian.

Selasa, 09 Juni 2009

MANANGKO LANCAT

Oleh : Saripuddin Siagian
e-mail : saripuddin.siagian@gmail.com

Disekitar taon 80 an marningot ma iba pala musim buah-buahan inda tanggung simburna,hampir sarupo dohot na musim manyabi isaba.

harana pada waktui adong bagedo idokon tobang-tobangi gorarna taon godang.pala topek ma waktu i , simburan doma halak di kobun daripada di huta.

Sannari inda unjung be ubege,apakah harana iba nadao sian huta,sanga buah-buahani inda ra be mardanon,ataupe mago buahi harana halak inda marsyukur tu tuhan.wallohu a'lam.
najelas madung nalolotan inda unjung be ubege adong taon godang di hitaan.

anggo inda sala au,najolo pala topekma taon godang,hampir sude tanam-tanaman marbuah,mulai sian tarutung,rambutan lancat,manggis,manombo marsak doba iba sanga dia nagiot panganon.

halak pe simburma marjago di kobun,adong na marjago tarutung,mambaen lampu ni lancat,mambaen otor ni rambutan,dohot manjagoi alak namarjago.

ningroangku anggo masalah carito marsyukur tu tuhan,ustadz tai ma pa topekna,au judul na diginjangima songoni bagianku.

pas najolo taon godang di hamian,mardanon mantong lancat,tarutung ,manggis dohot rambutan.jadi baen waktui iba apaoranna,nahum taboando mangan buah naitangko daripada naipangido,imada ningroangku sibolis nai.

disada maso atiha marjuguk-juguk di jambatan,inda binoto sanga ide nise parjolo,tiba-tiba masalose parpokatan nagiot manangko buah saborngini.

"pala tu tarutungan kita kehe,adongdo disi alak namarjago,lagi pula tarutung nape si dingkil dei" ning si BOPEK ma mamulai rencana.

"pala tuparrambutanan,adong disi anjing,lagi pula rambutanna nadao-daoan tu ujung,naron manabu ita,bonggal sahuta".ning si PAETbusema manamba usul.

"inda songoni be, tulancat nai baribai ma ita kehe, taiba angkon na hati-hati do,harana di belakang bagas ni amang borui dei,dungi nai duriandei batang naii,dungi tarbahat porkisna,harana baen namanisi lancat nai,ningku busema".

akhirna sekitar jam sambilan borngin putus ma parpokatan nagiot manangko lancat tubaribai.

palan-palan mantong kami lao manopotkon batang nai.

"nabahatando kawan durina ning sibopek ma lao manjama duri ni salak nai pakuon di batang nai".

"ja tanda do naroni,anggo inda duri nai marapu,tangan niba,ning si paet musema pa beteng -betengkon".

jadi baen au waktu i nahummenek dohot si bopek,ijulang si paet ma ami lao manjata dangka ni lancaton.

dapot si bopek mantong parjolo dangkanai,baru ro buse au di pudi nai,anggo si paet, tinggal ma ia di toru mangaligi-ligi halak.

"mabahat dapotko..." ningsi bopek ma tuau

"saotikan dope,inda aru uida dabo sanga dia nahum lamun,nagolapan".ningku antong.

"ah..ondei tusibo,ningsi bopekma lao mambuat lampu nilancati.itarik ia sumbu nai,bo torang antong".

ampe baen sibukna nangkin namanarik sumbu ni lampui , ma tardege ia sarang ni ararongga.inda bedabe...sarsar porkis,tup tap tu pati.pupu manampari.

ligi jolo ucok sanga ise do nadi belakangi "ning amang borui ma uge".

"turun kamu....! roma ompungi ning si paet ma dabo.

"ise dei...??? madung ning ipari buse sian bagas".

harani biarna tardapot.maradu ipas ma hami turun dohot si bopek,dung lalu tu toru rap marlojongma tu jambatanan.osa-osa be doma.selamat..rap ninna mantong.

ancogot nai, ro ma ipari tu bagas.

"o lae, ro hamu jolo tuson adong dokononku ning ipari mantong".

"bo aha do na masa,tumben kamu ro tuson manyogot ni ari on,ningku antong".

"imada,borngini dabo adong manaek lancatta nadi belakang bagasi".
"a ah nabarani alak nai i , dungi inda dapot ko alak nai,gari ikatapelko dei".ningku mantong,sebagai bentuk prihatin.

"imada lae...lalu au tusi mamarlojong kalak nai,jadi inda uida jabat".

"cuma....ning iparima asok.

"ahadei ...ningku busema pura-pura serius.

dapot au solop nai ditoru nilancati,dung upareso pas kuida songon solop muyui ning ipari ma lao pakaluar solop sian tas niai.

INANG GOINANG,INDA TANGGUNG ILANA.

Rabu, 03 Juni 2009

MARANGKA MARANGGI

Atia juguk sada-sada au di karosi nai jolo bagas tai ale dongan-dongan pangaranto, ima di ari ahad na solpu antargan so kotu magorib, inda binoto arani sanga aha, taringot au atia dompak menek di hita an. Maso i umurku lima taon dope, inda pe sikola, hum na marmayam sajo maia tohap niba manyogot na potang. Somal dei dohot dongan-dongan sapangkek niba rap mandehe di batang aek an, mambuat apundung atope manggis tu arang-karangan nai dolok, mardopang-dopang pake sinapang bulu pelorna mutik ni jambu, marbandol di toru-toru ni batang ni kojean, palanga marsimonjap di potang ni ari. Arani tagina na marmayam i rap dohot dongan-dongan, dodas dei lupa iba sumbayang kotu luhur dohot kotu asar. Umak niba pe pupu dei manjalak-jalaki iba tu jae-julu, oni dung pasuo matubek-bek mei arani sasadari iba na maor i. Ambaen milas ni roa ni umak niba, bolnang mei mata nia tu iba, oni i sibitkon ia muse mei iba, palanga i puloskon ia pusot niba, get menetek doma ilu niba manaonkon hancitna. Ulang ba nangkan binoto ayah niba muse na marmayam sajo iba sasadari, doseng muse mei lidi tu urut niba, alale … murmur markoti. Songonipeba, incogot na lupa mei iba i, na maor muse mei mulak karejo niba sasadari. Olodantong, petomantong si Lian alak Mandailing.

Muda ari Sabtu najopan roangku i, arana manyogot dope ari, romei ompungku marlereng sian huta asal nami mangalap au tu bagas nami sannari di Pasendeng. Dung maridi, juguk ma au i di tangga bagas nami i painte-inte ompungku. Bope nian maso i indape bahat kalak na marlereng di amian, taiba anggo sora ni kiring-kiring ni lereng ni ompungku muda ipalu ia marbeso do terbege dohot alak na lain. Dao dope sian bagas nami i, muda dung ubege sora ni kiring-kiring ni lereng ni ompungki, bulus jongjong ma au i: “Maro Ompung”, ninna mei dibagasan roangku. Manombo, ambaen ancitna ulala nai sibitkon ni umak i sajo atope arani i gusari ayah au muda adong salangku, bulus mangadu mei au tu ompungku. Indabeda, anggo ompungku pe na mangamuk mei, i tojankon ia bageng mei losung, oni irambankon ia muse mei indalu nai tu taruma bagas nami i. Sammpe sannari leng na uingot dope boto nai pardok ompungki muda dompak mangamuk: “Ulang se nai parkanciti amu anggingki !!!” Anggo ayah dohot umakku pe na monjap mei alai nadua i bilik ambaen biarna, indabe na barani alai kaluar bagas pasuo dohot ompungku. “Sada-sada !!!”, ima na ro obar dibagasan roangku, oni mikim muse aun’tong.

Dung tarpalan ilala ompungku, i ompa ia ma au i, dungi i pajuguk ia ma au i di boncengan ni lereng nia i. Dung i dorong lereng nia i dua-tolu langka, bulus i panaek ia ma lereng i salaos mangguncang na. Ami pe kehe ma marlereng marpalan-palan tu poken Hutanopan sian topi-topi ni dalan godang i. Lalu tu poken, songon na biaso, i pasahat ompungku mei lereng nia i di amangboru Jamarombun, na marjagal timbako dohot pusuk nai lambung parbantean na i lombang. Salose pasahat lereng, i togu-togu ompungku mei au lao tu dolok torus tu parjagalan ni Umak Umbik nai topi balerong i. Tolap tu si, i paido ompungku mantong pocal dua tapak, lomang opat korot, oni cendor dua mangkuk. Indape nai aumkon boto pocal dohot lomang i tu papangan niba, mudung ro mei ijur niba di bagasan baba niba, mariari tarsiak muse nida pocal i. Indabeda, dung abis tarpangan pocal dohot lomang i, oni minum cendor muse dungi, ompungku pe ngada tarantai ia be, na bulus torap ma ia ambaen butongna. Anggo au leng marpupu merdet monmonku arani siakna boto pocal ni Umak Umbik i. Dung salose namangankon i, i oban ompungku ma au maor di poken i, satongkin-satongkin maradian atia pasuo ompungku dohot koum-sisolkot nia, rap mangeceti oni sasakali rap mekkel, ra musengtong mangkair sasaulak.


Anggo ompungku da, asal do pasuo dohot sitandaan nia, inda na lupa ia patandaonsa bahaso au paompu nia: “Olo, on ma paompu na godang na, gorar na si Lomo !!”, ninna sajo mei mandok koum-sisolkot nia i patidaon godang ni roana.
Muda tu poken au dohot ompungku, adong sajo dei nai ida ni mata nia ambaen di au. Indape na malap-lap sipatu niba, na get i tabusi ia muse mei sipatu niba na baru. Imada so goyakna roa ni ayahku paida-ida ompungku: “Ulang na sai paenjeng ayah si Lian, sanga inda jadi alak ia saulak on !!!” Ning ayahku mei mandok ompungku. Ro ning ompungku: “Gorarna pe anggingku, roa-roangku songoni !!!” Ning ompungku muse mei. Muda tu umakku dodas dei ompungku mandok: “Ulang sei sibitkon paompungki, maen !!!”. “Olo amangboru !!!” Ning umakku songoni pamalum roa ni ompungku. “Olo ... olo ... olo ... ningmu maen, tai leng nai pisatkon ko juo do u ida, ligima pusot ni si Lomo leng na rata dope u ida !!!”. Ning ompungku muse. Sip tong umakku songoni, ipalalu ia karejo nia. “Goso jo isi bayo na muap tano !!!”, aropku tarsongon i ma na dong dibagasan roa ni umakku.

Allohu akbar ... Allohu akbar ... tarbege bahang sian masojid. Bo, magorib ma rupa. Dungi jonjong au sian jugukanki, torus lao marpalan-palan tu bulakang get manjawek. Dung salose manjawek leng na adong do boto na solot di bagasan roangku: ”Aso mei so songoni luai ke !!! Ayah ni ayahku udok ompung, sabalikna ompungku mandok au anggi, na marangka maranggi do au dohot ompungku luai ?!!”

Gandoang, 1 Juni 2009
by edi nasution
Bulunggadung Mandailing, O Tano Hasorangan, Tano Hatubuan, Inganan Parmayaman, Lubuk Parkatimbungan, Sian Ranjo Batu Santak Tu Sihepeng, Tano Nagambur Nanapu, Ingkon Mulak do au pala marhepeng..... alaleee bayaaa...